آی‍ی‍ن‌‌ه‍ای‌ گ‍ذر در ای‍ران‌

آیین‌های گذر در ایران مجموعه‌ای است که در آن مؤلف به آداب، مراسم و آیین‌های مربوط به رویدادهای حیات بشری، یعنی “زادن و مرحلۀ کودکی”، “بلوغ و ازدواج” و “مرگ و سوگ” پرداخته است و در تحلیل تطبیقی آن‌ها با توجه به مناطق مختلف ایران و موارد مشابه در اساطیر و افسانه‌های کشورها و ملل باستانی نکاتی را مطرح نموده است.
در آیین‌های گذر می‌خوانیم که انسان در روند دگرگونی های زیستی و اجتماعی خود (تولد، بلوغ، ازدواج و مرگ) سه مرحله پیش رو دارد: جدایی، انتقال و پیوستن. در مرحلۀ نخست از جایگاه و وضعیت موجود جدا می‌شود، در مرحلۀ دوم از آن می‌گذرد و در مرحلۀ سوم در موقعیتی جدید به جامعه می‌پیوندد. مرحلۀ گذر مرحله ای است که در آن شخص مراسم و آیین هایی را از سر گذرانده و پایگاهی را پشت سر نهاده، امّا هنوز به پایگاه دیگر راه نیافته است. گویی بر درگاه و آستانۀ خانه است، نه درون خانه یا بیرون آن؛ در مرحلۀ پیوستن است که آدمی به جایگاه و موقعیت جدید خود راه می یابد. آداب و آیین های گذر البته در پاره‌ای از جوامع سنتی رنگ باخته‌اند و در جوامع مدرن به درون لایه‌های رفتاری خزیده‌اند، اما هنوز در حیات اجتماعی _ فرهنگی انسان به اقتضای هر محیط حضور و کارکردی چشمگیر دارند.

چند نمونه آیینی:

در مرحله زایمان در لرستان و برخی دیگر از مناطق ایران که اگر زایمان دشوار باشد، اسبی به خانۀ زائو و نزدیک اتاق او میآورند، جلوی اسب مقداری جو میریزند. اسب اگر از آن جو بخورد و شیهه بکشد، زائو و نوزاد از گزند «آل» میرهند و گرنه خواهند مرد.

در مرحله تولد اعتقاد بر این است که هر نوزاد همزادی دارد که در پی مرگ اوست. پس در غروب شب هفتم تولد نوزاد، او را قنداق و پیشانی، ابرو و چشمانش را با دوده سیاه می‌کنندو …با این کار همزاد می‌پندارد که کودک سوخته و از بین رفته است و دست از سر او برمی‌دارد.

در مرحله نامگذاری: در افسانه‌ها و شعر پارسی نام را نشانه‌ای از محتوای خُلقی و خَلقی نوزاد می‌دانند و بسیار بر انتخاب آن دقت و وسواس اِعمال می‌شود. نمونه های فراوانی در کتاب آمده است.

در مراحل رشد مانند ختنه کردن، دندان درآوردن، راه رفتن، بلوغ دختران و پسران، ازدواج، تا برسد به مرحلۀ مرگ آیینهایی شنیدنی و گاه خنده‌دار و گاه عجیب و غریب در فرهنگ ایرانی وجود دارد. در این کتاب آیینهای ایرانی گاهی با آیینهای ملل دیگر مقایسه می‌شوند.

این کتاب از پژوهشهای درخورتوجه پژوهشکده مردم شناسی سازمان میراث فرهنگی است.

توضیحات تکمیلی

نویسنده

م‍ح‍م‍د اس‍دی‍ان‌

محل نشر

تهران

ناشر

روشنان

تاریخ نشر

1384

تعداد صفحه

188

تعداد جلد

یک جلد

فیپا

اسدیان، محمد، آئین های گذر در ایران: ب‍ررس‍ی‌ ت‍طب‍ی‍ق‍ی‌ آی‍ی‍ن‌ ه‍ای‌ ای‍ران‍ی‌ در ح‍وزه‌ ه‍ای‌ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ و ج‍غ‍راف‍ی‍ای‍ی، ‌ تهران، روشنان، 1384، 188 صفحه.

شابک

9649223789